ورقه انتباهيه شب‌نامه‌ای از اراک (عراق عجم)

ورقه انتباهيه شب‌نامه‌اي است كه گويا بين سالهاي در سال 30-1329 ق در شهر اراک (عراق عجم) منتشر مي‌شده است. اصل اين اوراق به ژلاتين و مانند اغلب شب‌نامه‌ها به رنگ آبي است. اگرچه ناشران آن مدعي‌اند كه آنچه آنان نشر مي‌دهند شب‌نامه نيست و به سبب مضيقه مالي كه توانايي پرداخت سيصد هزار تومان براي خريد يك مطبعه سنگي را نداشته، مجبورند، عرايض بي‌غرضانه خودشان را بصورت ژلاتيني چاپ و پخش نمايند. اما عنوان، ساختار و متن و پديد‌آورنده گمنام و امضاء مستعار‌ گوياي زيرزميني بودن ورقه انتباهيه است.

روي سخن اين اوراق كه متأسفانه نمره نخستين آن مفقود بوده، اغلب با تجار و وكلاي انجمن ولايتي است و تأكيد اثر در همه شماره‌‌هاي موجود، بر وارد نكردن اجناس خارجي به ويژه روسي به تجار و توصيه به مردم در استفاده از كالاهاي ايراني است.

سراسر اين شب‌نامه‌ها هيچ فحاشي، ناسزا و كلمات ركيك (كه رسم شب‌نامه نويسان همه روزگاران بوده) آلوده نيست، و عمده تأكيد اثر، در مخالفت ورود اجناس روسي است. گويا شب‌نامه نويس كه همة شب‌نامه‌ها را به نام حافظ  رنج‌بران امضا مي‌كند، يك مسلمان و شيعه اثني عشري و اراکی تمام عيار است و مقيد و معتقد و مسلط به آئين اسلام. در بيشتر استدلالاتش به متون اسلامي چه از احاديث و چه از آيات شريف قرآني و حتي به سيره حضرت نبي (ص) استناد مي‌نمايد.

يكي از نكات قابل توجه اين شب‌نامه اشارة آن به انتشار بيش از حد شب‌نامه‌هاي مجهوله توسط اشخاص مجهول به روزگار خودش است، كه با تأسف تنها ردپاي اندكي از آنها را امروزه در آرشيو‌هاي دولتي و خصوصي مي‌توان مشاهده كرد. بديهي است اين شب‌نامه‌ها كه از تيغ تيز سانسور حاكم اغلب در امان مانده‌اند، مي‌توانند در تاريخنگاري و مطالعات جامعه‌شناختي، منابع قابل توجه‌ و مورد اعتمادي به شمار آيند. در شب‌نامه‌هاي زير كه به جز از برخي موارد كه شب‌نامه نويس پا از عرصه منطق خارج نموده و تابع احساسات گرديده در بيشتر موارد با تكيه بر متون و عقايد اسلامي و استدلال، تجار اراکی و انجمن ولايتي شهر را به چالش مي‌كشاند. رسوايي، بي‌احترامي، فحاشي، تندروي و ترسيم تصاوير مستهجن و موضع‌گيري ناعادلانه يك طرفه نسبت به موضوع و يا شخص و يا اشخاصي كه در شيوه محتوايي شب‌نامه نگاران مرسوم بوده است، در اين شب‌نامه مشاهده نشده است. مخاطب نمره پنجم ورقه اتنباهيه، آقا سيد طاهر است كه گويا از روحانيون و از اعضاء انجمن ولايتي‌اند، چنين نامي هم در همان دوره با همان مشخصات از همان سامان وكيل دورة دوم مجلس شوراي ملي بوده، شايد او باشد. در هر صورت اين مخفي‌نويس در مجادله با ايشان به موضوعاتي اشاره مي‌كند، كه حكايت آن تا به امروز باقي است. اين شب‌نامه‌ها هم‌اكنون در مجموعه روزنامه‌هاي اهدايي محمد علي تربيت كه گويا زماني سيد حسن تقي‌زاده آن را به كتابخانه مجلس اهدا كرده بود، و در مجموعه جرايد شمارة 157 قرار دارد.